🔴 By | गितांजली थोरात
महाराष्ट्रात यंदा पावसाचे चित्र अत्यंत बदलते राहिले आहे. मे महिन्यापासूनच पावसाने दांडी मारल्यामुळे राज्यभर उष्णतेचा प्रचंड कहर पाहायला मिळाला. अनेक जिल्ह्यांमध्ये तापमानाने उच्चांक गाठला, तर पाण्याची टंचाई दिवसेंदिवस तीव्र होत गेली. ग्रामीण भागात टँकरवर अवलंबून राहण्याची वेळ आली होती, तर शहरांमध्येही पाणीपुरवठ्यावर मर्यादा येण्याची शक्यता निर्माण झाली होती.
🟡 मे महिन्यात उष्णतेचा कहर आणि पावसाचा अभाव
मे महिन्यात संपूर्ण राज्यात उष्णतेची तीव्र लाट होती आणि अपेक्षित प्री-मान्सून पावसाचा पूर्णपणे अभाव दिसून आला. अनेक भागात पारा 40 अंशांच्या पुढे गेला होता, ज्यामुळे नागरिक त्रस्त झाले होते. या काळात पावसाचा एकही मोठा टप्पा न आल्याने जमीन पूर्णपणे कोरडी पडली होती. परिणामी शेतकऱ्यांना खरीप हंगामासाठी आवश्यक असलेली ओल मिळाली नाही आणि पेरणीचे नियोजन कोलमडले.
🟡 धरणांतील पाणीसाठा धोक्यात
पावसाच्या अभावाचा थेट परिणाम राज्यातील धरणांवर झाला. जूनच्या सुरुवातीपर्यंत अनेक मोठी धरणे केवळ 25 ते 30 टक्के क्षमतेवर राहिली होती. यामुळे पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न गंभीर बनला आणि काही शहरांमध्ये पाणी कपातीची शक्यता निर्माण झाली. ग्रामीण भागात विहिरी व बोअरवेल कोरड्या पडल्याने नागरिकांना लांबवरून पाणी आणावे लागत होते. एकूणच जलसंकटाने राज्याची चिंता वाढवली होती.
🟡 जूनमध्ये पावसाची मोठी तूट
जून महिन्यातही परिस्थितीत फारसा बदल झाला नाही. मान्सून वेळेवर पोहोचला नाही आणि अनेक भागात पावसाची 60 ते 70 टक्क्यांपर्यंत तूट नोंदवली गेली. विशेषतः विदर्भ आणि मराठवाडा या भागांमध्ये पावसाचा अभाव अधिक जाणवला. शेतकऱ्यांनी पेरणी थांबवली किंवा पुढे ढकलली, ज्यामुळे शेतीवर मोठा परिणाम झाला. अनेक ठिकाणी खरीप हंगाम धोक्यात आल्याचे चित्र निर्माण झाले होते.
🟡 शेतकऱ्यांवर वाढलेले संकट
पावसाच्या उशिरामुळे शेतकऱ्यांना आर्थिक व मानसिक ताण सहन करावा लागला. काही ठिकाणी शेतकऱ्यांनी पेरणी करूनही पाऊस न आल्याने बियाणे वाया गेले. तर काहींनी पेरणीच लांबवली. शेतीची सर्व कामे पावसावर अवलंबून असल्याने संपूर्ण ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवर याचा परिणाम झाला. त्यामुळे शासनानेही पर्यायी नियोजनाची गरज व्यक्त केली होती.
🟡 मान्सून पुन्हा सक्रिय – बदलाची चिन्हे
जूनच्या शेवटच्या आठवड्यात मात्र परिस्थितीत सकारात्मक बदल दिसू लागला. दोन आठवड्यांच्या खंडानंतर मान्सून पुन्हा सक्रिय झाला आणि राज्यात पुढे सरकू लागला. हवामान खात्याच्या माहितीनुसार, पश्चिम किनारपट्टीवर मान्सून मजबूत झाला असून पावसाची तीव्रता वाढण्याची चिन्हे दिसत आहेत. त्यामुळे पुढील काही दिवसांत राज्यभर पावसाचा जोर वाढेल, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.
🟡 कोकणात मुसळधार पावसाची सुरुवात
काल कोकण पट्ट्यात पावसाने जोरदार हजेरी लावली. मुंबई, ठाणे, रायगड आणि पालघर या भागात मुसळधार सरी कोसळल्या आणि काही ठिकाणी वाहतूक विस्कळीत झाली. वादळी वाऱ्यासह विजांचा कडकडाटही अनुभवायला मिळाला. हवामान विभागाने कोकण किनारपट्टीसाठी पुढील काही दिवस ‘हाय अलर्ट’ जारी केला असून काही भागात अतिवृष्टीची शक्यता वर्तवली आहे.
🟡 मध्य महाराष्ट्र व मराठवाड्यात दिलासा
मध्य महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यातही काल काही ठिकाणी हलक्या ते मध्यम पावसाच्या सरी कोसळल्या. त्यामुळे तापमानात काही प्रमाणात घट झाली आणि उकाड्यापासून नागरिकांना दिलासा मिळाला. जरी पावसाचे प्रमाण कमी असले तरी ही सुरुवात सकारात्मक मानली जात आहे. पुढील काही दिवसांत या भागातही पावसाचा जोर वाढण्याची शक्यता आहे.
🟡 विदर्भ अजूनही प्रतीक्षेत
विदर्भात मात्र अद्याप समाधानकारक पाऊस झालेला नाही. जून महिन्यात मोठी तूट राहिल्यामुळे येथील परिस्थिती चिंताजनक आहे. अनेक भागात शेतकरी अजूनही पावसाची वाट पाहत आहेत. उष्णतेची लाट आणि कोरडे वातावरण यामुळे परिस्थिती अधिक गंभीर बनली आहे. त्यामुळे विदर्भातील नागरिकांचे लक्ष आता हवामान खात्याच्या पुढील अंदाजाकडे लागले आहे.
🟡 2 जुलैपासून विदर्भात जोरदार पावसाचा अंदाज
भारतीय हवामान खात्याने दिलेल्या माहितीनुसार, 2 जुलैपासून विदर्भात पावसाची जोरदार सुरुवात होण्याची शक्यता आहे. या काळात ढगाळ वातावरण, विजांसह पाऊस आणि वादळी वाऱ्याचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे. त्यामुळे पुढील आठवडाभरात विदर्भातील परिस्थितीत मोठा बदल होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
🟡 नागरिक व शेतकऱ्यांसाठी सूचना
पावसाच्या पार्श्वभूमीवर नागरिकांनी आणि शेतकऱ्यांनी सतर्क राहण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. पूरप्रवण भागातील लोकांनी खबरदारी घ्यावी, तर विजांच्या कडकडाटाच्या वेळी सुरक्षित ठिकाणी राहावे. शेतकऱ्यांनी पेरणी करण्यापूर्वी हवामानाचा अंदाज तपासणे आवश्यक आहे. तसेच पाण्याचा काटकसरीने वापर करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
मे महिन्यापासून सुरू झालेल्या उष्णतेच्या लाटेमुळे आणि पावसाच्या कमतरतेमुळे महाराष्ट्रात पाणीटंचाई व शेती संकट निर्माण झाले होते. मात्र आता मान्सून पुन्हा सक्रिय होत असून कोकणात मुसळधार पावसाची सुरुवात झाली आहे. विदर्भासाठी 2 जुलैपासून पावसाचा इशारा देण्यात आला असून पुढील काही दिवस राज्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत.
