🔴 By | गीतांजली थोरात
🟡 जागतिक पार्श्वभूमी – वाढता साठा आणि आकडेवारी
जागतिक स्तरावर चीनच्या युरेनियम साठ्याबाबत चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. विविध आंतरराष्ट्रीय अभ्यास आणि विश्लेषणांनुसार, 2022 पर्यंत चीनकडे अंदाजे 1,30,000 ते 1,32,000 टनांपर्यंत युरेनियम साठा असल्याचे सांगितले जाते. हा साठा मागील 10 ते 15 वर्षांत वेगाने वाढला असून 2005 च्या तुलनेत जवळपास तीन पट वाढ झाल्याचे निरीक्षण आहे. यामुळे ऊर्जा सुरक्षेसोबतच जागतिक धोरणात्मक संतुलनावरही परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
🟡 ऊर्जा गरजा आणि अणुऊर्जा प्रकल्पांचा विस्तार
चीनने आगामी काळात अणुऊर्जा क्षेत्रात मोठी गुंतवणूक करण्याचे धोरण स्वीकारले आहे. सध्या चीनमध्ये 55 पेक्षा जास्त अणुऊर्जा रिऍक्टर कार्यरत असून आणखी 20 ते 25 रिऍक्टर बांधकामाच्या टप्प्यात आहेत. 2035 पर्यंत अणुऊर्जेचे उत्पादन जवळपास दुप्पट करण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे. या पार्श्वभूमीवर युरेनियमचा मोठा साठा ठेवणे ही ऊर्जा सुरक्षिततेसाठी महत्त्वाची रणनीती मानली जाते.
🟡 आफ्रिकेशी व्यवहार आणि साठा वाढीचे स्रोत
काही अहवालांनुसार, 2000 ते 2024 दरम्यान आफ्रिकेतील देशांमधून, विशेषतः काँगो, नामिबिया आणि कझाकस्तानमार्गे, हजारो टन युरेनियम चीनमध्ये आयात झाले आहे. अंदाजे 2000 ते 5000 टनांपर्यंत युरेनियम अप्रत्यक्ष मार्गाने मिळाल्याचा संशय व्यक्त केला जात आहे. अधिकृत आकडे पूर्णपणे सार्वजनिक नसल्यामुळे या व्यवहारांबाबत पारदर्शकतेचा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे.
🟡 लष्करी वापराची शक्यता आणि जागतिक चिंता
युरेनियमचा वापर केवळ ऊर्जा निर्मितीसाठीच नव्हे तर संरक्षण क्षेत्रातही होऊ शकतो. जरी चीनने आपला साठा प्रामुख्याने ऊर्जा गरजांसाठी असल्याचे स्पष्ट केले असले, तरीही उच्च समृद्ध (enriched) युरेनियमचा संभाव्य लष्करी वापर नाकारता येत नाही. यामुळे अमेरिका आणि युरोपियन देशांनी या साठ्याकडे बारकाईने लक्ष ठेवले आहे.
🟡 जागतिक परिणाम – धोरणात्मक संतुलनावर प्रभाव
चीनचा वाढता युरेनियम साठा जागतिक ऊर्जा बाजारपेठ आणि भू-राजकीय संतुलनावर परिणाम करू शकतो. मोठ्या प्रमाणात साठा असल्यामुळे भविष्यातील ऊर्जा तुटवड्याच्या काळात चीन अधिक मजबूत स्थितीत राहू शकतो. त्याचबरोबर, अणुऊर्जा आणि संरक्षण क्षेत्रातील त्याची क्षमता वाढल्यामुळे जागतिक शक्ती-संतुलनातही बदल होण्याची शक्यता आहे.
🟡 वाढती ताकद की वाढती चिंता ?
एकीकडे चीनचा वाढता युरेनियम साठा त्याच्या ऊर्जा सुरक्षिततेसाठी आणि आर्थिक प्रगतीसाठी महत्त्वाचा मानला जात आहे, तर दुसरीकडे या साठ्यामुळे जागतिक स्तरावर सुरक्षा आणि पारदर्शकतेबाबत चिंता वाढत आहे. आगामी काळात या साठ्याचा वापर नेमका कोणत्या दिशेने होतो, यावरच जगाचे लक्ष केंद्रित राहणार आहे.
