🔴 By| प्रवीण कदम
🟡 नेपाळच्या भुयारातून चिनी नागरिकाची जिवंत सुटका;
काठमांडू : नेपाळमध्ये २६ ऑगस्ट रोजी आलेल्या भीषण महापुराने आणि हिमनदी कोसळल्याने झालेल्या आपत्तीने संपूर्ण परिसर उद्ध्वस्त झाला आहे. पुराच्या प्रचंड पाण्यासोबत वाहून आलेला चिखल, दगड आणि माती जलविद्युत प्रकल्पांच्या भुयारांमध्ये शिरल्याने अनेक कामगार आत अडकले. दहा दिवस उलटून गेल्यानंतरही त्यांच्या कुटुंबीयांची प्रतीक्षा संपलेली नाही.
मात्र या भीषण परिस्थितीत बचाव पथकांना आशेचा एक मोठा किरण मिळाला आहे. तब्बल दहा दिवस भुयारात अडकलेल्या एका चिनी नागरिकाला जिवंत बाहेर काढण्यात यश आले आहे. या घटनेमुळे अजूनही भुयारांमध्ये अडकलेल्या कामगारांच्या जिवंत बचावाची आशा पुन्हा वाढली आहे.
🟡 २२५ मीटर आत सापडला चिनी नागरिक
लू हायटाओ या चिनी नागरिकाचा शोध नेपाळमधील अपर त्रिशूली-१ जलविद्युत प्रकल्पाच्या भुयारात लागला. बचाव पथकांनी त्याला भुयाराच्या प्रवेशद्वारापासून सुमारे २२५ मीटर आतून बाहेर काढले.
दहा दिवसांपर्यंत अंधार, थंडी, चिखल आणि अत्यंत कठीण परिस्थितीत अडकूनही तो जिवंत राहिला. त्याला बाहेर काढल्यानंतर वैद्यकीय तपासणी करण्यात आली. त्याला शरीराचे तापमान कमी झाल्याची लक्षणे होती; मात्र मोठी दुखापत झाल्याचे दिसून आले नाही. त्यानंतर त्याला उपचारासाठी रुग्णालयात हलवण्यात आले.
🟡 त्याच्या आधी दोन नेपाळी कामगारांची सुटका
चिनी नागरिकाच्या सुटकेच्या एक दिवस आधी, म्हणजेच ४ सप्टेंबरला, त्रिशूली-३ए जलविद्युत प्रकल्पाच्या भुयारातून दोन नेपाळी कामगारांना नऊ दिवसांनी जिवंत बाहेर काढण्यात आले होते.
हे दोन्ही कामगार सुमारे १७० मीटर माती आणि ढिगाऱ्यांच्या अडथळ्यामागे अडकले होते. बचाव पथकांनी जुन्या नकाशांचा, उपग्रह छायाचित्रांचा आणि प्रकल्पाशी संबंधित उपलब्ध माहितीचा आधार घेत भुयाराचा मार्ग शोधला. मोठमोठे दगड आणि चिखल हटवण्यासाठी यंत्रांचा वापर करण्यात आला तसेच नियंत्रित स्फोट घडवून मार्ग मोकळा करण्यात आला. अखेर बचाव पथकांना या दोघांपर्यंत पोहोचता आले.
🟡 मग अजून किती जण आत अडकले आहेत?
हा सध्या सर्वात मोठा आणि अस्वस्थ करणारा प्रश्न आहे. उपलब्ध माहितीनुसार नेपाळमधील १२ जलविद्युत प्रकल्पांमधील सुमारे ९०० कामगार बेपत्ता आहेत. त्यापैकी जवळपास ५०० कामगार भुयारांमध्ये अडकले असण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
मात्र हा अंतिम आकडा नाही. अनेक ठिकाणी संपर्क पूर्णपणे तुटला आहे, काही भुयारांचे प्रवेशमार्ग चिखल आणि दगडांनी बंद झाले आहेत आणि काही भागांमध्ये पाणी साचले आहे. त्यामुळे आत नेमके किती लोक आहेत, किती जण जिवंत आहेत आणि ते कुठे अडकले आहेत, हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही.
🟡 एवढे दिवस माणूस जिवंत कसा राहू शकतो?
दहा दिवसांनंतर चिनी नागरिक जिवंत सापडल्यामुळे हा प्रश्न स्वाभाविकपणे उपस्थित झाला आहे. भुयारामध्ये एखादी व्यक्ती पाण्याच्या थेट प्रवाहापासून वाचलेल्या तुलनेने सुरक्षित जागेत अडकली असेल, तर तिच्याभोवती काही प्रमाणात हवा उपलब्ध राहू शकते. मात्र अशा परिस्थितीत पाणी, अन्न, शरीराचे तापमान, जखमा, ऑक्सिजन आणि मानसिक व शारीरिक स्थिती हे सर्व घटक जीवन-मरणाचा निर्णय करू शकतात.
त्यामुळे दहा दिवसांनंतर झालेल्या या सुटकेला वैद्यकीय किंवा वैज्ञानिकदृष्ट्या सर्वांसाठी समान उदाहरण मानता येणार नाही. प्रत्येक व्यक्ती ज्या परिस्थितीत अडकली आहे, त्यावर तिच्या जिवंत राहण्याची शक्यता अवलंबून आहे.
🟡 बचाव पथकांसमोर सर्वात मोठे आव्हान काय?
भुयाराच्या आत पोहोचणे हेच मोठे आव्हान बनले आहे. पूर ओसरल्यानंतरही अनेक ठिकाणी चिखल, मोठे दगड, माती आणि ढिगारे साचले आहेत. काही भुयारांचे मार्ग पूर्णपणे बंद झाले आहेत. काही भागांमध्ये पाणी साचल्यामुळे बचाव पथकांना स्वतःच्या सुरक्षिततेचीही काळजी घ्यावी लागत आहे.
याशिवाय पुन्हा पाणी वाढण्याचा किंवा भुयारातील एखादा भाग कोसळण्याचा धोका कायम आहे. त्यामुळे बचावकार्य अत्यंत सावधपणे करावे लागत आहे.
🟡 मात्र तीन जिवंत सुटका आशा वाढवणाऱ्या
नऊ दिवसांनी दोन नेपाळी कामगार आणि दहा दिवसांनी चिनी नागरिक जिवंत सापडल्याने बचाव पथकांच्या प्रयत्नांना नवी ऊर्जा मिळाली आहे.
या तीन घटनांनी एक महत्त्वाचा संदेश दिला आहे—भुयारात अडकलेला प्रत्येक व्यक्ती मृत आहे असे गृहीत धरता येणार नाही.
याच कारणामुळे अजूनही बेपत्ता असलेल्या कामगारांचा शोध सुरू ठेवण्यावर भर दिला जात आहे. नेपाळबरोबरच भारत, चीन, दक्षिण कोरिया आणि इतर देशांकडून तांत्रिक व बचावविषयक मदत मिळत आहे.
🟡 पुढील काही दिवस बेपत्ता नागरिक यांच्या कुटुंबासाठी महत्त्वाचे
दहा दिवसांनंतर एका चिनी नागरिकाची झालेली सुटका ही निश्चितच आश्चर्यकारक घटना आहे. मात्र याच वेळी परिस्थितीचे गांभीर्य कमी झालेले नाही.
सुमारे ५०० जण भुयारांमध्ये अडकले असण्याची शक्यता, बंद झालेले मार्ग, चिखल आणि पाण्याचा धोका यामुळे पुढील बचावकार्य अत्यंत कठीण असणार आहे.
तरीही आतापर्यंत झालेल्या तीन जिवंत सुटकांनी हजारो कुटुंबांच्या मनात पुन्हा आशा निर्माण केली आहे.
दहा दिवस अंधारात राहूनही एक चिनी नागरिक मृत्यूला चकवा देत बाहेर आला… त्याआधी दोन नेपाळी कामगारांनीही नऊ दिवसांच्या संघर्षानंतर जीवनाची बाजी जिंकली. आता संपूर्ण जगाचे लक्ष त्या भुयारांकडे लागले आहे—या अंधारातून आणखी किती जण प्रकाशात परतणार?
🟡 बचावासाठी जग एकवटले
या कठीण बचाव मोहिमेत नेपाळ एकटा नाही. भारत, चीन आणि दक्षिण कोरियाने विशेष भुयार-बचाव पथके, प्रशिक्षित मनुष्यबळ, यंत्रसामग्री आणि तांत्रिक तज्ज्ञ नेपाळमध्ये पाठवले आहेत. भारतीय पथक चिलिमे आणि लांगटांग भागात नेपाळी बचाव पथकांसोबत काम करत असून, चीनचे विशेष पथक अपर त्रिशूली-३ए प्रकल्पात अतिरिक्त उपकरणांसह शोधमोहीम राबवत आहे. दक्षिण कोरियाचे बचाव पथक अपर त्रिशूली-१ येथे भुयार मोकळे करण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. याशिवाय मृतांची ओळख पटवण्यासाठी भारत, चीन, दक्षिण कोरिया आणि सिंगापूरकडून न्यायवैद्यक तज्ज्ञांचीही मदत मिळत आहे. दहा दिवसांनी चिनी नागरिकाची झालेली जिवंत सुटका आणि त्याआधी दोन नेपाळी कामगारांचे वाचलेले प्राण यामुळे आता या आंतरराष्ट्रीय बचाव मोहिमेकडून आणखी चमत्काराची अपेक्षा निर्माण झाली आहे.
