🔴 By | गीतांजली थोरात
🟡 घटना कशी घडली?
काल दुपारी सुमारे 3 वाजण्याच्या सुमारास लखनऊ शहरातील अलीगंज परिसरात असलेल्या एका तीन मजली व्यावसायिक इमारतीत अचानक आग लागली. या इमारतीमध्ये विविध कोचिंग वर्ग, वाचन कक्ष तसेच काही लहान दुकाने सुरू होती. सुरुवातीला आग एका मजल्यापुरती मर्यादित असल्याचे वाटत होते, मात्र काही मिनिटांतच ती वेगाने वरच्या मजल्यांवर पसरली. इमारतीत योग्य वायुवीजन व्यवस्था नसल्यामुळे धूर वेगाने साचू लागला. एकच अरुंद जिना असल्यामुळे बाहेर पडणे कठीण झाले. अनेक विद्यार्थी वरच्या मजल्यांवर अडकले. सुरक्षेच्या प्राथमिक उपाययोजनांचा अभाव स्पष्टपणे जाणवत होता. काही वेळातच परिस्थिती गंभीर बनली आणि बचावकार्याची गरज निर्माण झाली.
🟡 मृत्यू व जखमींची स्थिती
या दुर्घटनेत सुमारे 14 ते 15 जणांचा मृत्यू झाल्याची माहिती समोर आली आहे. मृतांमध्ये बहुसंख्य तरुण विद्यार्थी असून त्यांचे वय 19 ते 30 वर्षांच्या दरम्यान असल्याचे सांगितले जाते. याशिवाय 10 हून अधिक जखमींना तातडीने रुग्णालयात दाखल करण्यात आले आहे. काही जखमींची प्रकृती गंभीर असल्याने मृतांचा आकडा वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. बहुतेकांचा मृत्यू आगीपेक्षा धुरामुळे गुदमरून झाल्याचे डॉक्टरांनी सांगितले आहे. जखमींवर विशेष उपचार सुरू आहेत. प्रशासनाने मृतांच्या कुटुंबीयांना मदत जाहीर केली आहे. या घटनेमुळे परिसरात शोककळा पसरली आहे.
🟡 विद्यार्थ्यांची जीवासाठी धडपड
आग लागल्यानंतर इमारतीत अडकलेल्या विद्यार्थ्यांनी जीव वाचवण्यासाठी आटोकाट प्रयत्न केले. धूर वाढल्यामुळे अनेकांना श्वास घेणे कठीण झाले. काही विद्यार्थ्यांनी खिडक्यांतून उड्या मारून स्वतःचा जीव वाचवण्याचा प्रयत्न केला. काहीजण स्नानगृहात किंवा कोपऱ्यात लपून बसले होते. प्रत्यक्षदर्शींनी सांगितले की आत अडकलेले विद्यार्थी मदतीसाठी जोरजोरात ओरडत होते. बाहेर उभ्या लोकांनीही मदत करण्याचा प्रयत्न केला, पण आग वेगाने वाढत होती. काही जण बेशुद्ध अवस्थेत सापडले. हा संपूर्ण प्रसंग अत्यंत हृदयद्रावक होता. अनेक कुटुंबांसाठी हा काळ कायमचा वेदनादायक ठरला आहे.
🟡 आग लागण्यामागील कारण
प्राथमिक तपासात विजेच्या तांत्रिक बिघाडामुळे आग लागल्याचा संशय व्यक्त करण्यात येत आहे. इमारतीतील वायरिंग जुने आणि निकृष्ट दर्जाचे असल्याची शक्यता तपासली जात आहे. सर्वात गंभीर बाब म्हणजे इमारतीत अग्निशामक यंत्रणा उपलब्ध नव्हती. आपत्कालीन बाहेर पडण्याचा पर्यायी मार्ग नव्हता. अग्निसुरक्षा प्रमाणपत्र नसतानाही वर्ग चालवले जात असल्याचे समोर येत आहे. नियमांचे उल्लंघन दीर्घकाळ सुरू होते का याचाही तपास केला जात आहे. संबंधित अधिकाऱ्यांच्या निष्काळजीपणावर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. या घटनेमागे मानवी चुका अधिक असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
🟡 बचावकार्य व प्रशासनाची धावपळ
घटनेनंतर अग्निशमन दल, पोलीस आणि स्थानिक प्रशासनाने तात्काळ घटनास्थळी धाव घेतली. अनेक अग्निशमन वाहनांच्या मदतीने आग आटोक्यात आणण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. बचाव पथकाने इमारतीच्या भिंती फोडून आत अडकलेल्या लोकांना बाहेर काढले. शेजारच्या इमारतींचा वापर करून काही विद्यार्थ्यांना सुरक्षितपणे बाहेर आणण्यात आले. बचावकार्य करताना मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागला. धूर आणि उष्णता यामुळे परिस्थिती आव्हानात्मक होती. सुमारे एक तासाच्या प्रयत्नानंतर आग नियंत्रणात आणण्यात यश आले. अनेकांचे प्राण वाचवण्यात बचाव पथकाला यश मिळाले.
🟡 प्रशासनाची कारवाई
या घटनेनंतर प्रशासनाने तातडीने कारवाई करत इमारत मालक आणि कोचिंग व्यवस्थापनाविरोधात गुन्हे दाखल केले आहेत. काही संबंधित अधिकाऱ्यांना निलंबित करण्यात आले आहे. अग्निसुरक्षा नियमांचे उल्लंघन झाल्याचे प्राथमिक तपासात स्पष्ट झाले आहे. या प्रकरणासाठी विशेष तपास पथक स्थापन करण्यात आले आहे. दोषींवर कठोर कारवाई करण्याचे आश्वासन देण्यात आले आहे. शहरातील इतर कोचिंग केंद्रांचीही तपासणी सुरू करण्यात आली आहे. भविष्यात अशा घटना टाळण्यासाठी कठोर नियम लागू करण्याचे संकेत दिले गेले आहेत.
🟡 सरकारची प्रतिक्रिया
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या घटनेबद्दल तीव्र दुःख व्यक्त केले आहे. उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनी घटनास्थळी भेट देऊन परिस्थितीचा आढावा घेतला. त्यांनी अधिकाऱ्यांना तातडीने बचाव आणि मदतकार्य वाढवण्याचे आदेश दिले. मृतांच्या कुटुंबीयांना आर्थिक मदत जाहीर करण्यात आली आहे. जखमींवर सर्वोत्तम उपचार करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. दोषींवर कठोर कारवाई करण्याचे आश्वासन देण्यात आले आहे. या घटनेची सखोल चौकशी केली जाईल असे सरकारने स्पष्ट केले आहे.
🟡 मोठा प्रश्न – जबाबदार कोण?
या घटनेमुळे पुन्हा एकदा सुरक्षेच्या नियमांकडे होणाऱ्या दुर्लक्षाचा मुद्दा समोर आला आहे. अनेक कोचिंग क्लासेस इमारतींच्या मर्यादित जागेत चालवले जातात. अग्निसुरक्षा यंत्रणा नसतानाही वर्ग सुरू ठेवले जातात. स्थानिक प्रशासनाकडूनही नियमित तपासणी होत नसल्याचे दिसते. विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षिततेकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे अशा दुर्घटना घडतात. या प्रकरणात जबाबदारी निश्चित करणे अत्यंत गरजेचे आहे. केवळ कारवाई नव्हे तर प्रणालीत बदल आवश्यक आहेत. अन्यथा अशा घटना पुन्हा घडण्याची भीती कायम राहील.
🟡 निष्कर्ष – यापूर्वीही अशा घटना घडल्या आहेत
लखनऊतील ही घटना एकटीच नाही, यापूर्वीही देशभरात अशा प्रकारच्या दुर्घटना घडल्या आहेत. गुजरातमधील सूरत येथे 2019 मध्ये कोचिंग सेंटरला लागलेल्या आगीत अनेक विद्यार्थ्यांचा मृत्यू झाला होता. त्यावेळीही अग्निसुरक्षा नियमांचे उल्लंघन हेच मुख्य कारण समोर आले होते. दिल्ली, मुंबई आणि इतर शहरांमध्येही लहान-मोठ्या आगीच्या घटना घडत राहिल्या आहेत. प्रत्येक वेळी चौकशी आणि कारवाईची घोषणा होते, पण दीर्घकालीन उपाययोजना अपुरी पडतात. ही घटना पुन्हा एकदा कठोर अंमलबजावणीची गरज अधोरेखित करते. योग्य सुरक्षा व्यवस्था असती तर अनेक जीव वाचू शकले असते. आता तरी प्रशासन आणि समाजाने याकडे गांभीर्याने पाहण्याची वेळ आली आहे.
