🔴 By | अरविंद जाधव
🟡 इस्रायलचा लेबनॉनवर हल्ला आणि वाढता संघर्ष
मध्यपूर्वेत पुन्हा एकदा तणावपूर्ण परिस्थिती निर्माण झाली असून इस्रायलने लेबनॉनमध्ये केलेल्या ताज्या हवाई हल्ल्यांमध्ये सुमारे 20 ते 26 लोकांचा मृत्यू झाल्याची माहिती विविध आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्थांकडून समोर आली आहे. विशेष म्हणजे हे हल्ले एका नाजूक युद्धविरामानंतर झाले असल्यामुळे परिस्थिती अधिकच गंभीर बनली आहे. स्थानिक प्रशासन आणि वैद्यकीय स्रोतांच्या माहितीनुसार अनेक जण जखमी झाले असून मृतांचा आकडा वाढण्याचीही शक्यता नाकारता येत नाही. या हल्ल्यांमुळे इस्रायल आणि हेझबोल्ला यांच्यातील संघर्ष पुन्हा तीव्र होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. परिणामी, संपूर्ण मध्यपूर्वेत अस्थिरता वाढली असून अनेक देशांनी आपल्या नागरिकांना सतर्क राहण्याचा इशारा दिला आहे.
🟡 इराणची प्रतिक्रिया – हॉर्मुझ सामुद्रधुनी बंद करण्याची घोषणा
इस्रायलच्या या कारवाईनंतर इराणने तीव्र प्रतिक्रिया देत जगातील सर्वात महत्त्वाच्या जलवाहतूक मार्गांपैकी एक असलेल्या हॉर्मुझ सामुद्रधुनी बंद करण्याची घोषणा केली आहे. इराणच्या अधिकृत निवेदनानुसार, इस्रायलने युद्धविरामाचे उल्लंघन केले असून अमेरिकेनेही त्याला अप्रत्यक्ष पाठिंबा दिल्याचा आरोप करण्यात आला आहे. या पार्श्वभूमीवर इराणने “सामरिक दबाव” निर्माण करण्यासाठी हा निर्णय घेतल्याचे सांगितले आहे. तज्ञांच्या मते, ही केवळ लष्करी नव्हे तर आर्थिक आणि राजकीय दडपण टाकण्याची रणनीती आहे.
🟡 प्रत्यक्ष स्थिती काय? – अमेरिकेचा दावा वेगळा
मात्र इराणच्या या घोषणेनंतरही प्रत्यक्षात हॉर्मुझ सामुद्रधुनी पूर्णपणे बंद झाली आहे का याबाबत अजूनही संभ्रम कायम आहे. अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांड (CENTCOM) आणि इतर अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे की सामुद्रधुनीतून जहाजांची वाहतूक अद्याप सुरू आहे. काही अहवालांनुसार त्या दिवशी 50 पेक्षा जास्त व्यापारी जहाजांनी सुरक्षितपणे मार्ग पार केला, ज्यामुळे इराणच्या दाव्यांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे. त्यामुळे सध्याची परिस्थिती “घोषणा विरुद्ध वास्तव” अशी असल्याचे तज्ञ सांगत आहेत.
🟡 जागतिक अर्थव्यवस्थेवर संभाव्य परिणाम
हॉर्मुझ सामुद्रधुनी ही जागतिक ऊर्जा पुरवठ्याची कणा मानली जाते. जगातील सुमारे 20 ते 25 टक्के कच्चे तेल आणि मोठ्या प्रमाणात नैसर्गिक वायू या मार्गातून वाहतूक होते. त्यामुळे या मार्गावर कोणतीही अडचण निर्माण झाल्यास त्याचा थेट परिणाम जागतिक अर्थव्यवस्थेवर होतो. पेट्रोल-डिझेलच्या किमतींमध्ये झपाट्याने वाढ होऊ शकते, तसेच शेअर बाजारात मोठी घसरण होण्याची शक्यता असते. भारतासारख्या आयात-आधारित देशांसाठी ही परिस्थिती अधिक चिंताजनक ठरू शकते, कारण इंधन दरवाढीचा थेट परिणाम सामान्य नागरिकांवर होतो.
🟡 अमेरिका-इराण संबंध आणि शांतता चर्चांवर परिणाम
दरम्यान, अमेरिका आणि इराण यांच्यात तणाव कमी करण्यासाठी सुरू असलेल्या चर्चांवरही या घटनांचा मोठा परिणाम झाला आहे. स्वित्झर्लंडमध्ये सुरू असलेल्या चर्चांदरम्यान हा वाद उफाळून आल्याने शांततेच्या प्रयत्नांना धक्का बसला आहे. अमेरिका इराणच्या निर्णयावर लक्ष ठेवून असून परिस्थिती नियंत्रणात ठेवण्यासाठी राजनैतिक मार्गांचा अवलंब करण्याचा प्रयत्न करत आहे. मात्र, या सर्व घडामोडींमुळे दोन्ही देशांमधील अविश्वास पुन्हा वाढल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.
🟡 पुढील काही दिवस अत्यंत निर्णायक
तज्ञांच्या मते, सध्याची परिस्थिती अत्यंत नाजूक असून पुढील काही दिवस किंवा तासही अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत. जर इराणने प्रत्यक्षात हॉर्मुझ सामुद्रधुनी बंद करण्याचा निर्णय अंमलात आणला, तर त्याचे परिणाम जागतिक स्तरावर गंभीर असतील. यामुळे केवळ तेलपुरवठाच नव्हे तर संपूर्ण व्यापार साखळीवर परिणाम होऊ शकतो. याशिवाय मध्यपूर्वेतील संघर्ष अधिक व्यापक होण्याची शक्यता देखील व्यक्त केली जात आहे.
एकंदरीत पाहता, इस्रायल-लेबनॉन संघर्ष, इराणची आक्रमक भूमिका आणि अमेरिकेची प्रतिक्रिया यामुळे मध्यपूर्वेतील परिस्थिती अत्यंत गुंतागुंतीची बनली आहे. इराणने हॉर्मुझ सामुद्रधुनी बंद करण्याची घोषणा केली असली तरी प्रत्यक्ष अंमलबजावणी अद्याप स्पष्ट नाही. मात्र, या सर्व घडामोडींमुळे जागतिक पातळीवर तणाव निर्माण झाला असून पुढील घडामोडींवर संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
