🔴 By | पी आर नेटवर्क
लातूर-बीड-नांदेडसह अनेक भागांत पावसाचा खंड; उभ्या पिकांकडे शेतकऱ्यांची चिंता, दुष्काळ जाहीर करण्याची मागणी जोर धरू लागली
कधीकाळी ‘दुष्काळी मराठवाडा’ ही ओळख या प्रदेशाच्या माथी मारली गेली होती. पावसाळा सुरू झाला की आभाळाकडे लागलेली शेतकऱ्यांची नजर, पावसाने ओढ दिली की करपणारी उभी पिके आणि उन्हाळा सुरू होण्यापूर्वीच जाणवणारी पाणीबाणी—हे चित्र मराठवाड्यासाठी नवे नाही. मात्र यंदाच्या पावसाच्या खंडामुळे पुन्हा एकदा त्याच जुन्या आठवणींची चाहूल लागली आहे.
🟡 पावसाची दडी, शेतकऱ्यांची धाकधूक
लातूर, बीड, नांदेड आणि परभणीसह मराठवाड्यातील काही भागांत पावसाचा खंड वाढल्याने खरीप पिकांवर ताण निर्माण झाला आहे. सोयाबीन, कापूस आणि इतर पिके पावसाच्या निर्णायक सरींच्या प्रतीक्षेत आहेत. पिके वाढीच्या आणि उत्पादन ठरण्याच्या टप्प्यावर असताना पावसाने पाठ फिरवल्याने शेतकऱ्यांची धाकधूक वाढली आहे.
पावसाची एक-दोन सर आणि त्यानंतर पुन्हा कडक ऊन, अशी स्थिती राहिली तर जमिनीतील ओलावा झपाट्याने कमी होऊ शकतो. त्यामुळे ‘उभे पीक आहे, पण हातातोंडाशी आलेला घास वाचेल का?’ हा प्रश्न शेतकऱ्यांसमोर उभा राहू लागला आहे.
🟡 लातूरमध्ये कोरड्या संकटाची चाहूल
लातूर जिल्ह्यात काही भागांत पावसाच्या खंडामुळे खरीप पिकांची अवस्था चिंताजनक होत असल्याच्या बातम्या समोर येत आहेत. सोयाबीनसारख्या पिकांना या टप्प्यावर पाण्याची गरज असताना पावसाने ओढ दिल्याने उत्पादनावर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
शेतकरी संघटनांकडून कोरडा दुष्काळ जाहीर करण्याची मागणी पुढे येत असून, पीक नुकसान, कर्जाचा भार आणि आगामी हंगामासाठीची चिंता यामुळे प्रशासनासमोरही परिस्थितीचे गांभीर्य वाढले आहे.
🟡 बीडमध्ये उभ्या पिकावर संकट
बीड जिल्ह्यातही पावसाच्या खंडाचा परिणाम शेतशिवारात स्पष्टपणे दिसू लागल्याचे वृत्त आहे. काही भागांत पिके वाळण्याची स्थिती निर्माण झाली असून, पीक वाचण्याची शक्यता कमी झालेल्या शेतांमध्ये उभ्या पिकात जनावरे सोडण्याची वेळ काही शेतकऱ्यांवर आल्याचे वृत्त समोर आले आहे.
शेतकऱ्याने बियाणे, खते, औषधे आणि मशागतीवर केलेला खर्च लक्षात घेता पीक हातातून गेले तर केवळ उत्पादनाचेच नव्हे तर संपूर्ण वर्षाच्या आर्थिक गणिताचे नुकसान होण्याची शक्यता आहे.
🟡 नांदेडमध्ये ‘दुष्काळी दहीहंडी’
नांदेडमध्ये पावसाच्या तुटीचा प्रश्न आंदोलनाच्या माध्यमातूनही समोर आला आहे. शेतकरी पुत्रांनी ‘दुष्काळी दहीहंडी’ आंदोलन करत सुकलेल्या पिकांचे वास्तव सरकारसमोर मांडण्याचा प्रयत्न केला. दुष्काळ जाहीर करून शेतकऱ्यांना तातडीने मदत द्यावी, अशी मागणी करण्यात आली.
जिल्ह्यातील काही भागांत पावसाची तूट वाढल्याने सोयाबीन आणि कापूस पिकांवर ताण निर्माण झाल्याचे वृत्त आहे. त्यामुळे नांदेडमध्येही ‘पाऊस कधी येणार?’ या प्रश्नाबरोबरच ‘आता आलेला पाऊस पीक वाचवण्यासाठी पुरेसा ठरेल का?’ हा प्रश्न महत्त्वाचा बनला आहे.
🟡 परभणीतही पिकांची परीक्षा
परभणी जिल्ह्यातील काही भागांत पावसाच्या खंडामुळे सोयाबीन आणि कापूस पिकांची अवस्था बिघडत असल्याचे वृत्त आहे. काही शेतकऱ्यांनी उभ्या पिकात जनावरे सोडल्याच्या घटना समोर आल्या आहेत.
एका बाजूला उत्पादन खर्च वाढलेला, दुसऱ्या बाजूला बाजारभावाची अनिश्चितता आणि त्यात पावसाची ओढ—या तिहेरी संकटामुळे शेतकऱ्याचे आर्थिक गणित बिघडण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
🟡 ‘दुष्काळ’ शब्द पुन्हा चर्चेत का?
मराठवाड्यात दुष्काळाची चर्चा नवीन नाही. या प्रदेशाने अनेक वेळा पाणीटंचाई, चारा टंचाई, टँकरवर अवलंबून असलेली गावे, विहिरींची खालावलेली पातळी आणि रोजगारासाठी होणारे स्थलांतर अनुभवले आहे.
म्हणूनच आज पावसाने काही दिवस ओढ दिली की ग्रामीण भागात जुनी दुष्काळी शब्दरचना पुन्हा ऐकू येते—‘पाणीबाणी आली’, ‘पिके करपत आहेत’, ‘आभाळाकडे डोळे लागले’, ‘पाऊस दडी मारतोय’, ‘चारा कुठून आणायचा?’ आणि सर्वात मोठा प्रश्न—‘यंदाचा हंगाम वाचणार का?’
मात्र सध्याच्या परिस्थितीला थेट जुन्या दुष्काळाशी समान ठरविण्यापेक्षा जिल्हानिहाय पाऊस, पिकांचे नुकसान, जलसाठा आणि पुढील पर्जन्यमान यांचा एकत्रित विचार करणे आवश्यक आहे.
🟡 सरकारसमोर वाढता दबाव
दुष्काळ जाहीर करण्याची मागणी आता शेतकरी संघटनांपासून स्थानिक राजकीय नेत्यांपर्यंत पोहोचत आहे. लातूरमध्ये शेतकरी संघटनांनी आवाज उठवला आहे, तर नांदेडमध्ये आंदोलनाच्या माध्यमातून सरकारचे लक्ष वेधण्यात आले आहे.
लातूरचे आमदार संभाजी पाटील निलंगेकर यांनीही पावसाअभावी निर्माण झालेल्या परिस्थितीबाबत चिंता व्यक्त करत शेतकऱ्यांना मदतीची गरज असल्याचे म्हटले आहे. राज्याचे पाणीपुरवठा मंत्री गुलाबराव पाटील यांनीही राज्यातील परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर दुष्काळ जाहीर करण्याची मागणी केल्याचे वृत्त आहे.
त्यामुळे मराठवाड्यातील पाऊस आणि खरीप हंगामाचा प्रश्न आता केवळ शेतशिवारापुरता राहिलेला नसून राजकीय आणि प्रशासकीय चर्चेचा विषय बनला आहे.
🟡 पुढील काही दिवस निर्णायक
हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार काही भागांत पुन्हा पावसाची शक्यता आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांच्या आशा अजून संपलेल्या नाहीत. मात्र आता पडणारा पाऊस किती, कुठे आणि किती दिवसांच्या अंतराने पडतो, यावर खरीप हंगामाचे मोठे गणित अवलंबून आहे.
कारण दुष्काळ केवळ पावसाचे प्रमाण कमी असण्याचे नाव नाही. पावसाचा खंड, जमिनीतील ओलावा, पिकांची अवस्था, उपलब्ध जलसाठा आणि पुढील हंगामाची पाण्याची गरज या सर्वांचा त्यात समावेश होतो.
आज मराठवाड्याच्या शेतकऱ्याची नजर पुन्हा आभाळाकडे आहे. शिवारात उभी असलेली पिके अजून पूर्णपणे हातातून गेलेली नाहीत; पण त्यांच्यावर संकटाची छाया नक्कीच गडद होत आहे. त्यामुळे दुष्काळ जाहीर झाला आहे का, यापेक्षा दुष्काळाची चाहूल किती गंभीर आहे आणि सरकार त्याआधी किती तत्परतेने पावले उचलते, हा खरा प्रश्न ठरत आहे.
मराठवाड्याच्या मातीत दुष्काळाच्या आठवणी अजूनही जिवंत आहेत. त्यामुळे यंदाही शेतकऱ्याच्या डोळ्यांत एकच अपेक्षा आहे—पावसाने पाठ फिरवली सरकारनेही नको.
