🔴 By | गीतांजली थोरात
कोलकाता : पश्चिम बंगालची राजधानी कोलकाता येथे बुधवारी, 19 ऑगस्ट रोजी पहाटे हॉटेलला लागलेल्या भीषण आगीत नऊ जणांचा मृत्यू झाला. मृतांमध्ये एका चिमुकल्याचाही समावेश आहे. या दुर्घटनेत सहा जण जखमी झाले असून त्यांच्यावर रुग्णालयात उपचार सुरू आहेत. मध्य कोलकात्यातील मिर्झा गालिब स्ट्रीट अर्थात फ्री स्कूल स्ट्रीट परिसरात ही दुर्घटना घडली. प्राथमिक माहितीनुसार, इमारतीत एकापेक्षा अधिक हॉटेल्स आणि गेस्ट हाऊस सुरू होते. त्यामुळे अरुंद मार्ग आणि दाट धुरामुळे बचावकार्यात मोठ्या अडचणी निर्माण झाल्या.
🟡 पहाटे दोनच्या सुमारास आगीचा भडका
मिर्झा गालिब स्ट्रीटवरील पाच मजली इमारतीत पहाटे सुमारे 1.45 ते 2 वाजण्याच्या दरम्यान आग लागली. सुरुवातीला इमारतीतील एका हॉटेलच्या खोलीत आग लागल्याचे सांगितले जात आहे. त्यानंतर धूर आणि आगीचा परिणाम इमारतीच्या इतर भागात झाला.
ही घटना घडली तेव्हा बहुतांश हॉटेलमधील प्रवासी झोपेत होते. त्यामुळे अचानक पसरलेल्या धुरामुळे अनेकांना परिस्थितीचा अंदाज येण्यापूर्वीच बाहेर पडण्याचा मार्ग शोधणे कठीण झाले.
🟡 आगीपेक्षा दाट धूर ठरला अधिक घातक?
या दुर्घटनेतील सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे मृतांपैकी अनेकांच्या शरीरावर गंभीर भाजल्याच्या खुणा नसल्याचे प्राथमिक निरीक्षण आहे. अग्निशमन अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, इमारतीत दाट काळा धूर वेगाने पसरल्याने श्वास घेण्यास अडथळा निर्माण झाला असावा. नऊ जणांना बेशुद्ध अवस्थेत बाहेर काढण्यात आले; त्यांना रुग्णालयात नेल्यानंतर डॉक्टरांनी मृत घोषित केले.
यामुळे आता या दुर्घटनेत आग नेमकी किती मोठी होती यापेक्षा धूर बाहेर जाण्यासाठी पुरेशी वायुवीजन व्यवस्था का नव्हती, हा महत्त्वाचा प्रश्न उपस्थित झाला आहे.
🟡 अरुंद जिने आणि बाहेर पडण्यासाठी मर्यादित मार्ग
या पाच मजली इमारतीत अनेक हॉटेल्स आणि गेस्ट हाऊस सुरू असल्याचे तपासात समोर आले आहे. प्रत्येक मजल्यावर लहान खोल्या आणि अरुंद मार्ग असल्याची माहिती पोलिसांनी दिली आहे.
आगीच्या वेळी धुराने संपूर्ण इमारत व्यापल्यामुळे प्रवाशांना सुरक्षित बाहेर पडण्याचा मार्ग शोधणे कठीण झाले. अरुंद जिने आणि मर्यादित प्रवेश-निर्गमन मार्गांमुळे बचावकार्य अधिक आव्हानात्मक झाले.
🟡 60 जणांची सुखरूप सुटका
आगीची माहिती मिळताच अग्निशमन दल, कोलकाता पोलीस आणि आपत्ती व्यवस्थापन पथके घटनास्थळी दाखल झाली. बचावकार्य अनेक तास सुरू होते. अग्निशमन दल आणि पोलिसांनी मिळून सुमारे 60 जणांची इमारतीतून सुखरूप सुटका केली.
काही नागरिकांना खिडक्यांमधून बाहेर काढण्यात आले. दाट धुरामुळे वरच्या मजल्यांवर पोहोचताना अग्निशमन दलाच्या जवानांनाही अडचणींचा सामना करावा लागला. सुमारे पहाटे 4.30 वाजेपर्यंत बचाव आणि अग्निशमन कारवाई सुरू होती.
🟡 मृतांमध्ये महिला आणि चिमुकल्याचा समावेश
या दुर्घटनेत सहा पुरुष, दोन महिला आणि एका मुलाचा मृत्यू झाल्याची माहिती समोर आली आहे. काही वृत्तांनुसार मृतांमध्ये बांगलादेशातून वैद्यकीय उपचारासाठी कोलकात्यात आलेल्या नागरिकांचा समावेश आहे. मात्र, सर्व मृतांची ओळख आणि राष्ट्रीयत्व याबाबत अधिकृत तपशील पूर्णपणे स्पष्ट होईपर्यंत सावधगिरीने माहिती देणे आवश्यक आहे.
🟡 आग नेमकी कशामुळे लागली?
आगीचे अधिकृत कारण अद्याप निश्चित झालेले नाही. प्राथमिक तपासात शॉर्ट सर्किटची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. काही वृत्तांमध्ये एअर-कंडिशनरमधील बिघाड किंवा स्फोटाची शक्यताही नमूद करण्यात आली आहे. मात्र, तपास पूर्ण होईपर्यंत यापैकी कोणतेही कारण निश्चित मानता येणार नाही.
घटनास्थळी फॉरेन्सिक पथक पोहोचले असून आग कशामुळे लागली, ती किती वेगाने पसरली आणि इमारतीत आवश्यक अग्निसुरक्षा उपाय होते का, याचा तपास केला जात आहे.
🟡 हॉटेल मालकावरही प्रश्नचिन्ह
दुर्घटनेनंतर हॉटेलच्या मालकी आणि परवान्यांबाबतही प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. एका पोलिस अधिकाऱ्याने इमारतीच्या मालकाचा शोध सुरू असल्याचे सांगितले आहे. हॉटेल आणि गेस्ट हाऊस चालवण्यासाठी आवश्यक परवानग्या, अग्निशमन विभागाची मंजुरी, आपत्कालीन बाहेर पडण्याचे मार्ग आणि अग्निशामक उपकरणांची उपलब्धता यांची चौकशी होण्याची शक्यता आहे.
🟡 दोन दिवसांत पश्चिम बंगालमध्ये दुसरी मोठी हॉटेल दुर्घटना
या घटनेचे गांभीर्य आणखी वाढवणारी बाब म्हणजे पश्चिम बंगालमध्ये याच आठवड्यात हॉटेलला लागलेली ही दुसरी जीवघेणी आग आहे. त्यापूर्वी तारापीठ येथे झालेल्या हॉटेल आगीतही अनेकांचा मृत्यू झाला होता. त्यामुळे राज्यातील हॉटेल्स, लॉज आणि गेस्ट हाऊसच्या अग्निसुरक्षा व्यवस्थेवर आता गंभीर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.
🟡 गर्दीच्या भागातील हॉटेल्सच्या सुरक्षेचा मुद्दा ऐरणीवर
मिर्झा गालिब स्ट्रीट आणि फ्री स्कूल स्ट्रीट परिसर हा कोलकात्यातील गजबजलेला भाग आहे. येथे बजेट हॉटेल्स, गेस्ट हाऊस आणि विविध व्यावसायिक आस्थापना मोठ्या प्रमाणात आहेत. अशा जुन्या आणि दाट बांधकामाच्या इमारतींमध्ये हॉटेल व्यवसाय सुरू असताना आपत्कालीन मार्ग, वायुवीजन, फायर अलार्म, अग्निशामक यंत्रणा आणि आपत्कालीन बाहेर पडण्याचे मार्ग कार्यरत आहेत का, याची नियमित तपासणी किती प्रभावीपणे होते, हा प्रश्न या दुर्घटनेनंतर पुन्हा समोर आला आहे.
🟡 आता तपासाचा केंद्रबिंदू काय?
या दुर्घटनेचा तपास करताना प्रशासनासमोर काही महत्त्वाचे प्रश्न असतील—
हॉटेलला आवश्यक अग्निसुरक्षा परवानग्या होत्या का?
इमारतीत पुरेसे आपत्कालीन बाहेर पडण्याचे मार्ग होते का?
फायर अलार्म आणि अग्निशामक यंत्रणा कार्यरत होती का?
इमारतीत एकापेक्षा अधिक हॉटेल्स चालवण्यास परवानगी होती का?
आग लागल्यानंतर धूर इतक्या वेगाने संपूर्ण इमारतीत का पसरला?
हॉटेलची सुरक्षा तपासणी यापूर्वी कधी झाली होती का?
इमारतीत अनधिकृत बांधकाम किंवा संरचनात्मक बदल करण्यात आले होते का?
या सर्व प्रश्नांची उत्तरे तपासातून समोर येणे अपेक्षित आहे.
🟡 एका रात्रीत नऊ जीव गेले; पण प्रश्न अनेक
कोलकात्यातील ही दुर्घटना केवळ एका हॉटेलला लागलेल्या आगीपुरती मर्यादित नाही. हॉटेलमध्ये मुक्काम करणाऱ्या प्रवाशाला त्या इमारतीची अंतर्गत रचना, आपत्कालीन मार्ग किंवा अग्निसुरक्षा व्यवस्था यांची पूर्ण माहिती नसते. त्यामुळे हॉटेल प्रशासन आणि स्थानिक यंत्रणांवर सुरक्षिततेची मोठी जबाबदारी असते.
नऊ जणांचा मृत्यू आणि अनेक जण जखमी झाल्यानंतर आता तपासातून आग कशामुळे लागली यासोबतच, जीव वाचवण्यासाठी आवश्यक सुरक्षा व्यवस्था का अपयशी ठरली, याचे उत्तर मिळणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. कोलकात्यातील या दुर्घटनेने देशभरातील हॉटेल आणि गेस्ट हाऊसच्या अग्निसुरक्षेचा मुद्दा पुन्हा ऐरणीवर आणला आहे.
