मुंबई महापालिकेने २०२५ च्या घनकचरा व्यवस्थापन उपविधी जारी केले
By | रमेश लोखंडे
मुंबई – मुंबई महापालिकेने आज २०२५ साठी घनकचरा व्यवस्थापन आणि स्वच्छतेसाठी नवीन उपविधी अधिकृतपणे जाहीर केले आहेत. या उपविधींचे उद्दीष्ट शहरातील स्वच्छतेची पातळी सुधारण्यासाठी आणि कचऱ्याच्या व्यवस्थापनात सुधारणा करण्यासाठी आहे. या उपविधींच्या अंमलबजावणीसाठी महापालिका प्रशासनाने कठोर नियम घालून, मुंबईतील नागरिक, व्यापारी, उद्योग आणि शासकीय व खासगी आस्थापना यांना स्वच्छतेच्या नियमांचे पालन करण्याची आवाहन केली आहे. स्वच्छतेचे आणि कचऱ्याच्या व्यवस्थापनाचे महत्त्व लक्षात घेत शहरातील स्वच्छता वाढवण्यासाठी आणि त्याला अधिक पर्यावरणपूरक बनवण्यासाठी हे नवे उपविधी लागू करण्यात आले आहेत.
दंडात्मक कारवाई – २५० ते २५,००० रुपयांपर्यंत दंड
नवीन उपविधींच्या अंतर्गत, महापालिका सार्वजनिक ठिकाणी स्वच्छतेच्या नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांसाठी कडक दंडाची तरतूद करत आहे. यामध्ये कचरा टाकणे, थुंकणे, ओला व सुका कचरा वर्गीकरण न करणे, उघड्यावर शौच आणि कचरा जाळणे यासारख्या वर्तनावर कारवाई केली जाईल. या उपविधींनुसार, सार्वजनिक ठिकाणी थुंकल्यास ₹२५०, कचरा टाकल्यास ₹५००, ओला व सुका कचरा वर्गीकरण न केल्यास ₹२०० आणि विनापरवाना बांधकाम राडारोडा वाहतूक केल्यास ₹२५,००० पर्यंत दंड लावला जाईल. मुंबई शहरातील कचऱ्याच्या व्यवस्थापनातील लांबणीला पडलेली समस्या या दंडात्मक उपाययोजनांनी लक्षात घेतली आहे. यामुळे स्वच्छतेच्या बाबतीत नागरिकांची जागरूकता आणि जबाबदारी वाढविण्याचा उद्देश आहे.
केंद्रीय घनकचरा व्यवस्थापन नियम – २०१६ च्या अंमलबजावणीचे पुढील पाऊल
केंद्रीय सरकारने २०१६ मध्ये घनकचरा व्यवस्थापन नियम जारी केले होते, ज्यामध्ये कचऱ्याचे वर्गीकरण, वाहतूक, साठवणूक आणि त्याची प्रक्रिया यांसारख्या बाबींचा समावेश होता. त्यानंतर, मुंबई महापालिकेने या नियमांची अंमलबजावणी सुरू केली होती. २०२५ च्या नवीन उपविधींच्या माध्यमातून महापालिका या कायद्याच्या अधिक प्रभावी अंमलबजावणीची दिशा दाखवणार आहे. यामध्ये नागरिकांच्या सहभागासाठी योजना तयार करण्यात आल्या आहेत. या नियमांच्या अंमलबजावणीमुळे मुंबईतील कचऱ्याचे अधिक व्यवस्थित व्यवस्थापन होईल, आणि स्वच्छतेच्या बाबतीत शहरी जीवन पद्धती अधिक प्रभावी होईल. घनकचरा व्यवस्थापनाच्या या उपक्रमांची समांतरता पर्यावरणीय चांगुलपणाला चालना देईल, अशी अपेक्षा आहे.
महापालिका प्रशासनाचे मार्गदर्शन आणि योजना
महानगरपालिका आयुक्त भूषण गगराणी यांच्या नेतृत्वात आणि अतिरिक्त आयुक्त डॉ. अश्विनी जोशी यांच्या मार्गदर्शनाखाली, महापालिकेने कचऱ्याच्या व्यवस्थापनासाठी आणि शहराच्या स्वच्छतेसाठी विविध योजना राबवले आहेत. विशेष स्वच्छता मोहिमा, कचऱ्याचे वर्गीकरण आणि प्रक्रियेमध्ये सुधारणा यासारख्या उपक्रमांच्या माध्यमातून महापालिका स्वच्छतेचा ध्येय साधण्यासाठी महत्त्वाची पावले उचलत आहे. या योजनांमध्ये कचऱ्याचे वर्गीकरण, त्याचे साठवण, वाहतूक आणि पुनर्निर्मिती यांचा समावेश आहे. कचऱ्याच्या व्यवस्थापनावर महापालिकेने जबरदस्त नियंत्रण ठेवण्याचे ठरवले आहे, ज्यामुळे शहरातील सार्वजनिक स्वच्छतेला आणखी एक पाऊल पुढे नेले जाईल.
नागरिकांचा सहभाग अनिवार्य – महापालिकेचे आवाहन
महापालिकेने मुंबईतील नागरिक, व्यापारी आणि आस्थापना यांना स्वच्छतेच्या उपविधींचे पालन करण्याचे आवाहन केले आहे. डॉ. अश्विनी जोशी यांनी नागरिकांना सांगितले की, “स्वच्छतेची जबाबदारी फक्त महापालिकेवर नाही. नागरिकांना, व्यावसायिकांना आणि शासकीय व खासगी आस्थापनांना या नियमांचे पालन करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.” महापालिका प्रशासनाने शहराच्या सर्व भागात कचऱ्याचे योग्य वर्गीकरण, साठवण आणि वाहतूक करण्यासाठी विविध शैक्षणिक आणि जागरूकता कार्यक्रम सुरू केले आहेत. यामुळे मुंबईतील स्वच्छतेच्या पातळीला सुधारण्यात नागरिकांचा सक्रिय सहभाग अत्यावश्यक ठरतो.
२१ प्रकारच्या नियमभंगासाठी कडक कारवाई
मुंबई महापालिकेने २१ प्रकारच्या नियमभंगासाठी दंडात्मक कारवाई निश्चित केली आहे. यामध्ये सार्वजनिक ठिकाणी कचरा टाकणे, थुंकणे, उघड्यावर शौच-लघवी करणे, कचरा जाळणे, बांधकाम राडारोडा अनधिकृतपणे टाकणे यांसारख्या वर्तनावर कठोर कारवाई होणार आहे. विशेषतः फेरीवाल्यांकडून कचरा व्यवस्थापनात हलगर्जीपणा आणि सार्वजनिक ठिकाणी कचरा टाकणे यावर महापालिका अधिक लक्ष देत आहे. यामुळे नागरिकांची जबाबदारी वाढणार असून, शहरातील स्वच्छतेला महत्व दिले जाईल. महापालिकेने यावर सजगतेने तपासणी आणि नियंत्रण ठेवण्याचे ठरवले आहे.
मुंबईची स्वच्छता – भविष्याची दिशा
महापालिकेचे मुख्य उद्दीष्ट मुंबई शहराच्या स्वच्छतेची पातळी सुधारून, पर्यावरणाचा संरक्षण करणे आहे. नवीन उपविधींच्या अंमलबजावणीमुळे मुंबई अधिक स्वच्छ, सुंदर आणि पर्यावरणपूरक बनण्याचा मार्ग मोकळा होईल. शहरातील प्रत्येक नागरिक आणि आस्थापनेला स्वच्छतेच्या दृष्टीने जबाबदार बनवण्यासाठी महापालिका प्रशासन एकत्रितपणे काम करणार आहे. नागरिकांच्या सहकार्यामुळे शहरातील सार्वजनिक स्वच्छतेला एक नवीन दिशा मिळेल.
थुंकल्यास ₹२५० दंड – पूर्वीच्या भ्रष्टाचारावरील टीका आणि नवीन उपाय
२०२५ च्या उपविधीनुसार, सार्वजनिक ठिकाणी थुंकल्यास ₹२५० दंड लावला जाईल. या नियमांच्या अंमलबजावणीत महापालिका मार्शल्स यांची भूमिका महत्त्वाची असणार आहे. पण, पूर्वीच्या काळातील भ्रष्टाचारामुळे या उपविधींच्या कार्यान्वयनावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले होते. काही मार्शल्स कचरा टाकलेल्या व्यक्तींकडून दंड वसूल करत होते, मात्र दंडाची रक्कम महापालिकेच्या खजिन्यात न जाऊन स्वतःच्या खिशात जाते अशी आरोप केली जात होती.
महापालिका प्रशासनाने यावर उपाययोजना करत मार्शल्सचे प्रशिक्षण वाढवले आहे, ज्यामुळे पारदर्शकता आणि शुद्धता सुनिश्चित होईल. तसेच, ऑनलाइन पेमेंट आणि डिजिटल पद्धतींद्वारे दंड वसूल केला जाणार असल्यामुळे, भविष्यात भ्रष्टाचाराच्या घटना कमी होण्याची अपेक्षा आहे.
नवीन उपविधींबद्दल नागरिकांची प्रतिक्रिया:
सार्वजनिक ठिकाणी थुंकल्यास ₹२५० दंडाची नवी तरतूद लागू केल्यावर, काही नागरिकांनी त्याचे स्वागत केले आहे, तर काहींनी यावर टीकाही केली आहे. “महापालिका मार्शल्सच्या भ्रष्टाचारामुळे यापूर्वी दंडाची रक्कम निघून जात होती,” अशी तक्रार नागरिकांकडून ऐकायला मिळाली आहे. त्याचबरोबर, “नवीन डिजिटल सिस्टममुळे पारदर्शकता राहील आणि भ्रष्टाचार थांबेल,” असे म्हणत काही लोक या बदलाला पाठिंबा देत आहेत.
