🔴 By | प्रवीण कदम
🟡 नेमकं प्रकरण काय आहे?
अमेरिका आणि इराणमधील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी ओमानला थेट लष्करी कारवाईची धमकी दिली आहे. ओमानने होर्मुझ सामुद्रधुनीतील जहाज वाहतूक सुरळीत करण्यासाठी इराणसोबत सुरू केलेल्या चर्चेत अमेरिकेच्या प्रयत्नांना अडथळा आणल्यास अमेरिका ओमानवर कठोर लष्करी कारवाई करू शकते, असा इशारा ट्रम्प यांनी दिला.
फॉक्स न्यूजला दिलेल्या मुलाखतीत ट्रम्प यांनी ओमानने अमेरिकेच्या प्रयत्नांच्या आड येऊ नये, अन्यथा अमेरिकेकडून ओमानविरुद्ध अत्यंत कठोर कारवाई केली जाईल, अशा आशयाचे वक्तव्य केले. त्याचबरोबर त्यांनी इराणने शरणागती पत्करावी आणि इराणला अण्वस्त्र मिळू न देणे हा अमेरिकेचा प्रमुख उद्देश असल्याचे पुन्हा स्पष्ट केले.
🟡 ओमान-इराणमध्ये नेमकी काय चर्चा?
गेल्या काही आठवड्यांपासून इराणी अधिकारी आणि ओमानचे अधिकारी होर्मुझ सामुद्रधुनीतून व्यापारी जहाजांची सुरक्षित वाहतूक कशी सुरू करता येईल, यावर चर्चा करत आहेत. इराण आणि ओमानकडून या मार्गासाठी तात्पुरती व्यवस्था उभी करण्याच्या दिशेने प्रगती झाल्याचे वृत्त आहे.
ओमान पारंपरिकरित्या अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संवादासाठी मध्यस्थाची भूमिका बजावत आला आहे. त्यामुळे सध्याच्या संकटातही मस्कतची भूमिका महत्त्वाची मानली जात आहे. मात्र, होर्मुझ सामुद्रधुनीच्या नियंत्रणावरून अमेरिका आणि इराणमधील मतभेद अधिक तीव्र झाले आहेत.
🟡 होर्मुझ सामुद्रधुनी एवढी महत्त्वाची का?
होर्मुझ सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या ऊर्जा वाहतूक मार्गांपैकी एक आहे. या मार्गावरील वाहतूक विस्कळीत झाल्याने जागतिक तेल आणि इंधन पुरवठ्यावर थेट परिणाम होऊ शकतो.
अलीकडच्या काळात या मार्गावरून जाणाऱ्या जहाजांची संख्या मोठ्या प्रमाणात घटली आहे. Reutersनुसार, ऑगस्टच्या सुरुवातीला दररोजच्या जहाज वाहतुकीत मोठी घट झाली असून युद्धापूर्वीच्या तुलनेत हा प्रवाह अत्यंत कमी झाला आहे.
🟡 अमेरिकेचा दबाव वाढला
होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्यासाठी अमेरिका इराणवर दबाव आणत आहे. मात्र, इराणकडून निर्बंधांमध्ये सवलत, युद्धामुळे झालेल्या नुकसानीची भरपाई आणि सामुद्रधुनीतील व्यवस्थेबाबत स्वतःच्या अटी मांडल्या जात आहेत. त्यामुळे चर्चेतून अद्याप अंतिम तोडगा निघालेला नाही.
याच पार्श्वभूमीवर ट्रम्प यांनी ओमानलाही इशारा दिल्याने मध्य पूर्वेतील राजनैतिक तणाव आणखी वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
🟡 भू राजकीय तणाव वाढणार?
होर्मुझ सामुद्रधुनीतील व्यापारी वाहतूक सुरळीत करण्यासाठी इराण आणि ओमानमधील चर्चा पुढे जाते का, तसेच अमेरिका या प्रक्रियेला मान्यता देते का, याकडे आता जगाचे लक्ष आहे.
दरम्यान, होर्मुझमधील वाहतूक आणखी विस्कळीत झाल्यास जागतिक ऊर्जा बाजारावर दबाव वाढू शकतो आणि तेलाच्या किमतीत पुन्हा मोठी वाढ होण्याची शक्यता आहे. रुटर्स्च्या वृत्तानुसार, 17 ऑगस्ट रोजी वाढलेल्या भू-राजकीय तणावामुळे तेलाच्या किमतीत वाढ झाली.
