२० खलाशांची सुखरूप सुटका; यापूर्वीही इराण, पाकिस्तानच्या मासेमारी नौकांचे अपहरण, भारतीय नौदलाच्या धडक कारवायांनी चाच्यांना लगाम
🔴 By | सोनल शर्मा
नवी दिल्ली : हिंदी महासागर आणि अरबी समुद्रातील व्यापारी जहाजे तसेच मासेमारी नौकांसाठी धोकादायक ठरलेल्या सोमालियन समुद्री चाच्यांविरोधात भारतीय नौदलाने पुन्हा एकदा महत्त्वपूर्ण यश मिळवले आहे. सोमालियाच्या ईशान्य किनारपट्टीजवळ सशस्त्र चाच्यांनी ताब्यात घेतलेल्या ‘अझिनी’ (Azini) या मासेमारी नौकेची भारतीय नौदलाने ४८ तासांहून अधिक काळ चाललेल्या मोहिमेनंतर मुक्तता केली. या नौकेवरील सर्व २० खलाशांची सुरक्षित सुटका करण्यात आली असून या कारवाईत कोणतीही जीवितहानी झाली नाही. संरक्षण मंत्रालयाने ३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी यासंदर्भात अधिकृत माहिती दिली.
🟡 मासेमारी नौकांचे अपहरण करून व्यापारी जहाजांवर हल्ल्याची योजना
सोमालियाच्या किनारपट्टीवर समुद्री चाच्यांच्या कारवायांचा इतिहास जुना आहे. विशेषतः २००० नंतरच्या काळात या भागातील समुद्री चाचेगिरीने आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि जहाज वाहतुकीसमोर मोठे आव्हान निर्माण केले होते. मासेमारी नौका आणि लहान जहाजांचे अपहरण करून त्यांचा वापर मोठ्या व्यापारी जहाजांवर हल्ला करण्यासाठी केला जात असल्याचे अनेकदा समोर आले आहे.
अशा नौकांना ‘मदर शिप’ म्हणजेच मुख्य आधारनौका म्हणून वापरले जाते. अपहरण केलेल्या नौकेच्या साहाय्याने चाचे समुद्रात दूरवर जाऊन व्यापारी जहाजांचा पाठलाग करतात आणि त्यांच्यावर हल्ला करून खलाशांना ओलीस ठेवतात. त्यामुळे मासेमारी नौकांचे अपहरण हा केवळ त्या नौकेपुरता मर्यादित प्रश्न नसून आंतरराष्ट्रीय सागरी सुरक्षेसाठीही गंभीर धोका ठरतो.
🟡 २०२४ मध्ये भारतीय नौदलाच्या सलग धडक कारवाया
जानेवारी २०२४ मध्ये सोमालियन चाच्यांनी इराणच्या ध्वजाखाली नोंदणीकृत ‘इमान’ (Iman) या मासेमारी नौकेचे अपहरण केले होते. भारतीय नौदलाच्या INS Sumitra या युद्धनौकेने कारवाई करून १७ इराणी खलाशांची सुटका केली. त्यानंतर याच युद्धनौकेने ‘अल नईमी’ (Al Naeemi) या दुसऱ्या मासेमारी नौकेचीही मुक्तता केली. या नौकेवरील १९ पाकिस्तानी खलाशांची सुटका करण्यात आली आणि ११ चाच्यांना ताब्यात घेण्यात आले.
यानंतर २ फेब्रुवारी २०२४ रोजी INS Sharda ने ‘ओमारी’ (Omari) या अपहरण झालेल्या मासेमारी नौकेवर कारवाई केली. या नौकेवरील १९ मच्छीमारांची सुटका करण्यात आली, तर सात सशस्त्र चाच्यांना पकडण्यात आले. या सलग कारवायांमुळे भारतीय नौदलाने सोमालियन समुद्री चाच्यांच्या कारवायांना मोठा अडथळा निर्माण केला.
🟡 व्यापारी जहाजांच्या सुरक्षेसाठीही मोठी मोहीम
मार्च २०२४ मध्ये भारतीय नौदलाने ‘एमव्ही रुएन’ (MV Ruen) या व्यापारी जहाजावर ताबा मिळवलेल्या सोमालियन चाच्यांविरोधात मोठी कारवाई केली. INS Kolkata आणि INS Subhadra यांच्यासह सागरी टेहळणी विमाने आणि मरीन कमांडोंच्या मदतीने ही मोहीम राबवण्यात आली. या कारवाईत ३५ चाच्यांनी आत्मसमर्पण केले आणि मूळ जहाजावरील १७ खलाशांची सुरक्षित सुटका करण्यात आली.
🟡 २००८ पासून भारतीय नौदलाची समुद्रात गस्त
भारतीय नौदलाने २००८ पासून एडनचे आखात आणि आफ्रिकेच्या पूर्व किनारपट्टीवर चाचेगिरीविरोधी गस्त सुरू ठेवली आहे. संरक्षण मंत्रालयाच्या फेब्रुवारी २०२४ मधील माहितीनुसार, या मोहिमेद्वारे आतापर्यंत ३,४४० जहाजांना सुरक्षित मार्गदर्शन आणि संरक्षण देण्यात आले होते. तसेच २५ हजारांहून अधिक खलाशांना सुरक्षितपणे समुद्रमार्गे प्रवास करता आला होता.
आता ‘अझिनी’ नौकेच्या बचाव मोहिमेमुळे भारतीय नौदलाची सागरी सुरक्षा क्षेत्रातील भूमिका पुन्हा चर्चेत आली आहे. मात्र सोमालियन चाचेगिरी पूर्णपणे संपली असे म्हणता येणार नाही. समुद्रातील गस्त, आंतरराष्ट्रीय सहकार्य आणि वेळेवर केलेल्या लष्करी कारवाया यांमुळे या धोक्याला आळा घालण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.
